สมุนไพรเเช่เท้ากับอาการเกี่ยวข้องกับเท้า

อาการปวดเมื่อยเท้ามีได้จากหลายโรคเเละหลายสาเหตุ

1. กลุ่มโรคของกล้ามเนื้อ–เอ็น–พังผืด

2.กลุ่มเส้นประสาท

• เส้นประสาทส่วนปลายอักเสบ (Peripheral neuropathy)
  • ชา เสียวแปลบ เหมือนไฟช็อต
• เบาหวานลงเท้า (Diabetic neuropathy)
• เส้นประสาทถูกกดทับ (Nerve entrapment)
  • เช่น Tarsal tunnel syndrome
• Morton’s neuroma
  • ปวดแปลบที่ง่ามนิ้ว เหมือนเหยียบก้อนหิน

3. กลุ่มการไหลเวียนเลือด

• เลือดไปเลี้ยงปลายเท้าไม่ดี (Peripheral arterial disease)
  • ปวดเมื่อย ชา เท้าเย็น
• เส้นเลือดขอดบริเวณเท้าและข้อเท้า
• หลอดเลือดอักเสบ (Vasculitis)

4. กลุ่มข้อและกระดูก

• ข้อเสื่อม (Osteoarthritis)
• ข้ออักเสบรูมาตอยด์
• เก๊าท์ (Gout) → ปวด บวม แดง ร้อน
• กระดูกส้นเท้าอักเสบ

5. พฤติกรรมและปัจจัยกระตุ้น

• ใส่รองเท้า ไม่พอดี / พื้นแข็ง / ไม่มีซัพพอร์ต
• เดินหรือยืนนาน
• น้ำหนักตัวมาก
• ออกกำลังกายผิดท่า
• พื้นบ้านแข็ง เดินเท้าเปล่าบ่อย

อาการแบบไหนควรระวังเป็นพิเศษ

• ปวดจนเดินไม่ได้
• ชาเรื้อรังมากขึ้นเรื่อย ๆ
• ปวดแปลบเหมือนไฟช็อตตอนกลางคืน
• มีแผลที่เท้าแต่ไม่รู้สึกเจ็บ
• เท้าบวม แดง ร้อน ร่วมกับไข้

สมุนไพรเเช่เท้ามีมาอย่างยาวนาน หลากหลายประเทศ หลากหลายสูตร รวมถึงสรรพคุณที่ต่างกัน เช่น จีนเน้นการเเช่สมุนไพรที่ลดความดัน ชา นอนไม่หลับ เบาหวานลงเท้า ส่วนของไทยจะเป็นสมุนไพรรสร้อนซึ่งช่วยกระจายเลือดลมได้ดีเน้นในเรื่องบรรเทาอาการปวด ชาเท้า รองช้ำเเละช่วยให้ผ่อนคลาย

สมุนไพรเเช่เท้า

โดยส่วนมากสมุนไพรเเช่เท้าในไทยมักประกอบด้วย ไพล ตะไคร้ มะกรูด ขมิ้น ขิง เเละสมุนไพรอื่นๆ ซึ่งเป็นสมุนไพรที่บรรเทาอาการปวดได้ดีเเละยังมีกลิ่นหอมจากน้ำมันหอมระเหยจากสมุนไพรช่วยให้ผ่อนคลายจากความเครียดเเละความเหนื่อยล่า

วิธีใช้

นำสมุนไพรมาต้มหรือเเช่ในน้ำอุ่นเเล้วจึงนำมาเเช่เท้า 15-20 นาที

ข้อควรระวัง

• ระวังในผู้ที่เป็นเบาหวาน ควรที่จะทดสอบน้ำว่าร้อนเกินไปจนลวกผิวหรือไม่ โรคเบาหวานจะมีอาการสัมผัสอุณหภูมิได้น้อยกว่าคนปกติ
• ห้ามใช้น้ำร้อนจัด ทดสอบอุณหภูมิน้ำก่อนทุกครั้ง
• ควรเเช่ 15-20 นาทีต่อครั้ง วันละ 1 ครั้ง
• หากมีอาการผิดปกติ เช่น อาการเเสบ คัน ผื่นเเดง เวียนศีรษะ ใจสั่น ควรหยุดใช้ทันที
• ในผู้สูงอายุ ควรมีคนเฝ้าเพื่อป้องกันการลื่นล้ม

ข้อห้าม

• ผู้ที่มีแผลเปิด แผลติดเชื้อ หรือเชื้อราที่เท้า ดพราะอาจทำให้แผลอักเสบมากขึ้น
• ผู้ที่เป็นผู้มีโรคหลอดเลือดส่วนปลายตีบ (Peripheral vascular disease)
• หญิงตั้งครรภ์ (โดยเฉพาะไตรมาสแรก) สมุนไพรบางชนิดอาจกระตุ้นการไหลเวียนหรือมดลูก
• ผู้แพ้สมุนไพรเช่น ไพล ขิง ตะไคร้ ใบมะกรูด
• ผู้มีภาวะเส้นเลือดขอดรุนแรง ความร้อนอาจทำให้เส้นเลือดโป่งมากขึ้น

วิจัยสนับสนุนการเเช่เท้าสมุนไพรในไทย

ผู้ป่วยเบาหวานมักมีอาการชาและเสียวที่เท้าซึ่งเป็นปัญหาที่รบกวนจิตใจ มีการศึกษาโดยเปรียบเทียบกลุ่นที่ดูเเลเท้าปกติกับกลุ่มคนที่เเช่เท้าสมุนไพรพบว่ากลุ่มที่เเช่เท้ามีคะเเนนอาการปวดที่น้อยกว่าเเละมีจุดที่มีอาการชาลดลงทั้งเท้าซ้ายเเละเท้าขวา

มีการนำสมุนไพรจากสมุนไพรเเช่เท้ามาตรวจด้วยเทคนิคโครมาโทกราฟีของเหลวสมรรถนะสูง (HPLC) พบสารออกฤทธิ์สำคัญ ได้แก่ สารฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ และเคอร์คูมิน มีการทดสอบความเป็นพิษต่อเซลล์ RAW264.7 พบว่ามีความเป็นพิษต่ำ ดังนั้นสมุนไพรเเช่เท้ามีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบในระดับหลอดทดลอง

ผู้ป่วยมะเร็งตับระยะสุดท้ายมักมีอาการชาเสียวแปลบปวดแสบปวดร้อนที่ฝ่าเท้าหรือปลายเท้า เเละมีอาการเศร้าซึมจากความทรมาน จึงมีการศึกษาโดยนำสมุนไพรมาเเช่เท้าให้เเก่ผู้ป่วยพบว่าอาการปวดลดลงเเละอาการทางจิตใจก็ดีขึ้น

การกดจุดรักษาควบคู่กับสมุนไพรเเช่เท้าในผู้ป่วยเบาหวานจำนวน 30 คน พบว่าอาการปวดเเละชาบริเวณเท้าลดลงจาก 5.3 เหลือ 3.4 คะเเนน

อ่านเพิ่มเติม

อ่านเพิ่มเติม

อ่านเพิ่มเติม

อ้างอิง
Jawso, K., Songnithimethawat, P., Sributr, P., Sarasuk, T., Bunsuk, P., Tanthanapanyakorn, P., Khantikulanon, N., Mungkhunthod, S., & Praserttai, C. (2025). Effects of an herbal foot bath to reduce foot paresthesia among diabetic patients with complications in a border area of Sa Kaeo, Thailand. Science, Engineering and Health Studies, 19, Article 25050017.
https://li01.tci-thaijo.org/index.php/sehs/article/view/265749

Angsusing, J., Samee, W., Mangmool, S., Dortae, U., Keawthip, P., Mahasirimongkol, S., Kreechai, S., Wanaratna, K., Chittasupho, C., & Toolmal, N. (2025). Antioxidant and anti-inflammatory activities of Thai traditional hand and foot soaking formulary and its bioactive compounds. Pharmaceutics, 17(7), 907.
https://doi.org/10.3390/pharmaceutics17070907

Rachderm, A., Nootim, P., Buamahakul, T., & Mada, W. (2024). Effect of hot herbal foot bath formula on quality of life in patients with end-stage liver cancer at the Thai Traditional and Integrated Medicine Hospital. Journal of Thai Traditional and Alternative Medicine, 22(1).
https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JTTAM/article/view/261249

Ritthithathorn, T., Nawsuwan, K., Singweratham, N., & Junwin, B. (2025). The effects of acupressure massage and herbal foot bath on foot numbness in patients with type 2 diabetes at Ban Khuan Kae Health Promotion Hospital, Ron Phibun District, Nakhon Si Thammarat Province. UBRU Journal for Public Health Research, 14(2), 69–78.
https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ubruphjou/article/view/271296